آموزشی چند پایه ابتدایی

مقدمه:

مقدمه : ولقد کرمنا آدم .......... (ما فرزندان آدم را کرامت بخشيديم) انسان موجودي گرامي داشته شده است ، زيرا خداوند تبارک و تعالي در خلقت او چنين اراده کرده و با توجه به آيات قرآن روح الهي منشا ء کرامت انسان به شمار مي رود : فاذا سويته ونفحت من روحي فقددو له ساجدين (2) چون تمامش کردم و در آن روح خود دميدم سجده کنان بر او به خاک بيفتد. از اين رو انسان به لحاظ داشتن اين گوهر الهي واجب التکريم است و در وهله نخست خالق هستي خود به اکرام او پرداخته است و همگان نيز موظف به تکريم او شده اند : پيامبر گرامي فرموده است : کسي که برادر خود را گرامي دارد در حقيقت خدا را گرامي داشته است .(3) و تمامي انسان ها در قبال کرامت خود مسئولند. امير مومنين علي (ع) مي فرمايند: بنده ي ديگري مباش که خداوند تو را آزاد آفريده . از اين رو هر انساني مکلف است مايه هاي کرامت خود را پاس بدارد تا بتواند مورد تکريم خدا و بندگان باقي بماند و هم خود را به سر منزل مقصود خلاقيت يعني خليفه الهي برساند. براي اين منظور لازم است هر انساني در دو جهت به تلاش و مجاهده بپردازد : 1-با دوري از لئامت ها و ذلالت ها ، روح خود را از گزند هر نوع پستي مصون داشته و خويشتن را از آلوده شدن به آفت هاي ضد کرامت مبرا سازد . 2-با پرداختن به فضايل و رفتارهاي مطلوب و ايجاد فرصت هاي مناسب براي يادگيري آداب و مهارتهاي زندگي مناسب با ارزشهاي ديني دامنه ي کرامت خود را توسعه داده و آن را به همه ي روابط و رفتار هاي خود گسترش دهد . بنا براين براي ايجا د زمينه هاي کسب و ارتقا ء کرامت انساني نظام آموزشي بايد با تدارک برنامه هاي مناسب مهارتهاو توانمند يهاي مورد نياز را در دانش آموزان فراهم نمايد . با عنايت به اينکه از منظر بسياري از صاحب نظر ان مهارتهاي زندگي داراي تعاريف متفاوتي بوده و دسته بنديهاي مختلفي ارائه شده است ( نظير مهارتهاي مربوط به امرار معاش مهارتهاي مراقبت از خود ، مهارتهايي براي پرداختن به موقعيت هاي پر خطر زندگي و ساير مهارتهايي نظير خود آگاهي ، همدلي، ارتباط بين فردي،حل مسأله و ...)نظام هاي مختلف آموزشي در ساير کشورها هر يک متناسب با شرايط و موقعيت هاي فرهنگي ،اجتماعي ،سياسي و اقتصادي و...برنامه ها و فعاليت هاي خاصي را طراحي و اجرا مي نمايند.فلذا در اين تلاش شده تا ضمن بهره گيري از تجارب مفيد ساير ملل با توجه به جهت گيري هاي ارزشي و آموزه هاي ديني و اسلامي به آداب و مهارتهاي مورد نياز يک فرد ايراني مسلمان پرداخته شود. 1-سوره اسراء آيه 70 2-سوره ص آيه 72 3-کنز العمال حکمت 20488
جوامع انساني هر يك به گونه‌اي در تلاشند تا شرايطي را فراهم آورند كه در ساية آن انسان‌ها زندگي و حيات بالنده و پويايي داشته باشند. علي‌رغم تفاوت‌هاي فراوان در شيوه‌ها، اين منظور بنيادي هر جامعه انساني است. بي‌ترديد يكي از اجزاء و عناصر هر جامعه‌اي كه در تدوام و انسجام آن دخالت دارد نظام ارزشي واخلاقي جامعه است كه پشتوانه قانون‌ها و سنت‌هاي صالحه است. بي‌ترديد ارزشها به ويژهارزشهاياخلاقيركناساسيحيات انسانها را تشكيلمي‌‌دهد. کرامت و ارزش هاي والاي انسان به لحاظ فطري بودن در تمام اديان و مذاهب داراي اهميت بسزايي است.                                                                                                                                                      بر اين اساس، شناخت و فهم ارزشها و دروني نمودن آن يكي از بهترين عوامل مؤثر در تداوم حيات جوامع است و لذا اين موضوع از دل مشغولي رهبران جوامع بشري است. پيامبر گرامي اسلام(ص) يكي ازاهداف مأموريت الهي خود را برا ي بشريت تكميل مكارم اخلاقي مي‌دانند.
 
ضرورت، اهداف ،مراحل اجرا و نحوه ي ارزشيابي
 
 
 
 

ضرورت اجراي طرح:

کرامت و ارزش هاي والاي انساني"به خاطر فطري بودن ،در اديان و مذاهب ديگر و همچنين در کشورهايي که حتي با حاکميت دنياگرايي و بي ديني اداره مي شوند،داراي اهميت بسزايي است.اما نظام جمهوري اسلامي که مبناي تعليمات خود قرار داده و دراصل دوم قانون اساسي آمده که :جمهوري اسلامي نظامي است بر پايه ايمان به: 1-خداي يکتا "لااله الاالله"و اختصاص حاکميت و تشريع به او،لزوم تعظيم در برابر امر او 2-وحي الهي و نقش بنيادي آن در بيان قوانين 3-معاد و نقش سازنده ي آن در سير تکاملي انسان به سوي خدا 4-عدل خدا در خلقت و تشريع 5-امامت و رهبري آن در تداوم انقلاب اسلامي 6-"کرامت و ارزش والاي انساني "و آزادي توأم با مسئوليت او در برابر خدا.همان طور که ملاحظه مي شود از"کرامت و ارزش هاي انساني"بعداز احصاي "پنج اصل اعتقادي "به عنوان ششمين پايه ي ايماني سخن به ميان آمده است.بنابراين به لحاظ اهميت موضوع کرامت انساني و ارزش هاي مربوط به آن ،بايد در سيستم آموزش و پرورش جايگاه ويژه اي را جهت کسب ارزش ها و مهارت ها و ارتقاء توانمندي ها به نحوي که دانش آموزان احساس شايستگي نمايند فراهم نمود.

اهداف طرح:
اهداف کلي 1-زمينه سازي براي تقويت بينش و مهارت دانش آموزان جهت رشد و توسعه کرامت خويش و بروز قابليت هاي کرامتي. 2-تقويت روحيه ي دانش آموزان مبني بر تکريم ديگران 3-مينه سازي براي تکريم دانش آموزان در محيط هاي خانه و مدرسه 4-ارتقاء توانمندي هاي دانش آموزان براي زندگي فردي و اجتماعي متناسب با ارزش هاي اسلامي
تعاريف:
از آنجاييکه "کرامت انساني"يک مفهوم کلي است و ارائه ميزاني از توضيحات درباره اين مفهوم کلي نمي تواند براي نيل به اهداف طرح کافي باشد و از طرفي مقرر است به مثابه يک فعاليت آموزشي در مدارس به مرحله ي اجرا دربيايد،فلذا لازم است کليه استانداردهاي مربوط به يک برنامه آموزشي را به صورت کامل داشته باشد.
از اينرو تعدادي از مفاهيم مرتبط با کرامت انساني که يادگيري آن موجب ارتقاء مهارت هاي اساسي براي زندگي در جامعه را فراهم مي نمايد از طريق مطالعات کارشناسي با بهره گيري از منابع و متون اسلامي ،مفاهيم رايج و مورد توافق در عرف بين الملل و تأکيدات و نقطه نظرات انديشمندان و صاحب نظران متناسب با امکانات و منابع و ظرفيت هاي موجود ،پس از تطبيق با اهداف دوره ابتدايي و محتواي کتب درسي انتخاب و در قالب مجموعه آموزشي آداب و مهارت هاي زندگي اسلامي تهيه و براي پايه هاي اول تا پنجم و چند پايه ارائه گرديد.
کرامت چيست؟
کرامت را در کتب و منابع اسلامي به سخاوت ،شرافت ،عزت ،کثيرالخير،جواد،بسياربخشنده ،نعمت دهنده ،عزيز،ارجمند و ...معني کرده اند ولي کتاب ارزشمند "کرامت در قرآن "اين مفهوم را چنين تعريف نموده است:
"کرامت "نحوه ي"وجود و هستي"خاصي است که کامل ترين مصداق آن براي خداي سبحان ثابت است.
...فان ربي غني کريم
...پروردگار من بي نياز و کريم است.
و آن جا که اين مفهوم بر انسان اطلاق مي گردد،مي توان دومعني از آن دريافت کرد:
1- کرامت مانند ولايت ،غنا ،شهادت و غيره "وصف نفسي"است که لازمه آن افاضه به ديگران نيست.به عنوان مثال در زيارت اربعين درباره ي امام حسين(ع)آمده است:
اشهد انه وليک ...الفائز بکرامتک اکرمته اکرمته بالشهاده...
"خدايا من شهادت مي دهم که او ولي تويت ...که به کرامت تو فائز است و او را به شهادت گرامي داشتي"
2- اما اگر "کرامت "لازمه اش افاضه به ديگران باشد مانند:سخا ،جود،عطا،و هبه"وصف نسبي"گفته مي شد.
فوايد آموزش مهار تهاي زندگي:
1) توانمند کردن افراد
2)  تحقق توانايي هاي بالقوه و انطباق با تغييرات زندگي
 
تعريف مهارتهاي زندگي:
 به مجموعه اي از توانايي هايي گفته مي شود که زمينه سازگاري ،رفتار مثبت مفيد را فراهم آورد"و اين توانايي فرد را قادر مي سازد که ضمن پذيرش مسئوليت هاي اجتماعي خود بدون لطمه زدن به خود وديگران بتئاند به شکل مؤثري با خواست ،انتظارات و مشکلات روزانه در روابط بين فردي روبه رو گردد.
در تعريف ساده و در معناي وسيع، منظور از مهارت، « خوب انجام دادن » يك كار است، چيرگي، صلاحيت، و متخصص شدن در يک فعاليت. يکي از مباني اساسي هر مهارت عبارت است از توانا ساختن و انجام تعدادي از انتخاب ها ، به منظور  دستيابي به يک هدف مطلوب(علوي)
آداب و مهارتهاي زندگي اسلامي
مجموعه اي از توانايي هاي مورد نياز براي زندگي اسلامي تا افراد بر اساس آن بتوانند ضمن رعايت ارزشها و هنجار هاي جامعه به نياز ها و خواسته هاي فردي و اجتماعي خود پاسخ داده و بتوانند با بهره گيري از آموزه هاي ديني با مسائل و مشکلات روبرو شده و درصدد حل آن بر آيند.
 
ملاك هاي  انتخاب مفاهيم :
 
1-    مفاهيمي كه در اهداف  دوره تحصيلي آمده   ولي  در محتواي  دروس كمتر   به آن پرداخته   شده   است .
2-  مفاهيمي كه در اهداف دوره تحصيلي  و محتواي دروس آمده ول در آنهابه حيطه هاي  مهارتي   ونگرشي كمتر توجه شده است .
3- مفاهيمي كه بر اساس نيازهاي  جديد شكل گرفته اند  ، لكن امكان قرار دادن  در برنامه درسي  در كوتاه  مدت امكان پذير نيست .
جدول مفاهيم :
اين جدول مفاهيم منتخب و توزيع آن را در   پايه  ابتدايي نشان مي دهد  و از  دو  بخش تشكيل شده است .
 بخش  اول مفاهيم كلي هستند كه تحت عنوان مهارت هااز آن يادشده و شامل ده مهارت   اساسي  مي باشد .
بخش دوم مفاهيم  جزيي تحت عنوان واحد كار مي باشد به طور ميانگين براي هر پايه 10  مفهوم است و براي هر مهارت 5 واحد كاردر نظر گرفته شده است و به عبارتي اين جدول در يك نمايه كلي مجموعه مهارتها و واحدهاي    كارونحوه ارتباط   مفاهيم واحدكاربا مهارت ها رادر طول 5   سال در اختيار آموزگار قرار مي دهد.
مثال : براي تقويت روابط  بين فردي در آموزه هاي ديني تاكيد به خوشرويي ، ادب ، مهرورزي ، حسن ظن  و عفو شده  است  كه ويژگي هاي رفتاري انسانهاي كريم است  با يادگيري اين رفتارها در  قالب واحد هاي كار  در طول  5  سال انتظار مي رود روابط  بين فردي  افراد  بهبود يابد.
ضرورت واهميت اجراي طرح:
بادر نظر گرفتن اين اصل که رشد انسان در زمينه هاي رواني، اجتماعي، جنسي ،شغلي، شناختي، اخلاقي و عاطفي صورت مي گيرد. لذا هريک از زمينه ها نيازمند مهارت و توانايي مي باشد.طرح آداب ومهارت هاي زندگي دربرگيرنده كليه طرح ها و برنامه هاي علمي-آموزشي –هنري-ورزشي-موسيقي-پرورشي و... مي باشد. در واقع مي توان گفت که تکامل مراحل رشدي وابسته به مهارت و برتري در مهارت هاي زندگي است .بنابراين با توجه به مدارک و شواهد علمي و به منظور پيشگيري از بروز آسيب هاي اجتماعي، رفتارهاي بزهکارانه و مشکلات تطابقي در محيط هاي شغلي آينده لازم است به موضوع مهارتهاي زندگي و اهميت آن توجه بيشتري شود. از طرفي ماهيت مشکلات رواني اجتماعي به گونه اي است که مقابله با آن در سطوح بعدي مداخله (پيشگيري ثانويه و ثالث) نه تنها هزينه قابل ملاحظه اي را از نظر نيروي انساني و مسائل مالي بر جوامع تحميل مي کند بلکه اثر بخشي و کارآمدي آن نيز بسيار محدود و حتي در مواردي ناچيز است .از سوي ديگر ، ضعف مهارتهاي اجتماعي از کارايي فرد در جامعه کاسته و در کسب موفقيتش در کار و زندگي آينده اش تاثير بسزا خواهد داشت. لذا مهارتهاي زندگي نه تنها براي پيشگيري از ابتلا به آسيبهاي اجتماعي بلکه براي موفقيت در برقراري ارتباط با ديگران براي حصول موفقيت در زندگي حرفه اي نيز بسيار مهم هستند.(ريورا2012)
 
اهداف طرح:
•         ايجادزمينه هايي درجهت رشدتوانايي هاو گرايش ها وعلايق فراگيران
•         توجه به رشدجنبه هاي عقلي،معنوي،عبادي،اجتماعي وفردي درفراگيران
•         انعطاف پذيري درشرايط مختلف
•         سودمندي مفاهيم موردنظر
•         درنظرگرفتن توانايي ها ودرك فراگيران در زمينه ارائه مفاهيم
•         درعمل باشد نه در شعار

مراحل اجراي طرح:

1- مجريان محترم توجه داشته باشند هر واحد کار از دو بخش نخست شامل اهداف و مباني مي باشد که به منظور افزايش آگاهي و دانش همکاران در خصوص مفهوم و ارتباط آن با مهارت مورد نظر گرفته شده که صرفا براي مطالعه همکاران مي باشد و در بخش دوم شامل شيوه کار با دانش آموز است که معلم مي تواند متناسب با زمان در طول هفته در لابه لاي برنامه درسي يا ساير اوقات اجرا نمايند . 2- از جمله عوامل موفقيت اجراي هر طرحي در مدرسه ، وجود هماهنگي لازم بين عوامل انساني مدارس مي باشد وقتي مباحث تئوريک ( کرامت ) در دستور کار مدرسه اي قرار مي گيرد دانش آموزان انتظار دارند نمونه و الگوي مناسب" نفس کريم" را در محيط آموزشي خود در وجود معلمان و ساير مسئولان مدرسه مشاهده نمايند و هرگز شاهد مناظر ضد کرامتي در روابط بين آنان با دانش آموزان و اوليا و حتي خودشان نباشند ، لذا انتظار مي رود در مدارس مجري طرح، موضوع در جلسات شوراي معلمان و انجمن اوليا و مربيان و ... مطرح گرديده و از آنان تقاضا مي شود که در مواقع مناسب و حساس به ايفاي نقش پرداخته و دانش آموزان را در نيل به اهداف طرح به صورت عيني ، ياري نمايند. 3- لازمه اجراي موفق هر فعاليت آموزشي آمادگي ذهني دانش آموزان براي پذيرش موضوع و مشارکت فعال او در فرآيند يادگيري مي باشد و اگر چنانچه آمادگي روحي و رواني مناسب و رغبت و انگيزه ي کافي در متربيان وجود نداشته باشد تلاش مربيان راه به جايي نخواهد برد . بنابراين لازم است در به کار گيري شيوه ها و طرح مباحث ، حالات دانش آموزان آمادگي رواني و روحيه پذيرش آنان از نظر ذهني و عاطفي و شرايط مناسب زماني و مکاني ، مورد توجه قرار گيرد. 4- امروزه به کا گيري شيوه هاي "فعاليت محوري " " دانش آموز محوري " و مشارکت دانش آموزان در فرايند يادهي و يادگيري از بديهيات امر تعليم و تربيت به شمار مي رود و همانطور که در محتواي واحد کار ملاحظه خواهيد فرمود تا حد المقدور در کليه ي شيوه هاي اجرايي اين روش ها به انحاي مختلف مورد عنايت بوده است . لذا از همکاران گرامي انتظار مي رود به هنگام اجراي فعاليت به اين تکته توجه نموده ، وهر کارو فعاليتي که انجام آن به صورت فردي و گروهي از عهده دانش آموزان بر مي آيد ، مسئوليت آن را به دانش آموزان واگذار نمايند و خود به طور غير مستقيم و يا مستقيم به راهنمايي و هدايت آنان بپردازند. 5- توجه به انتقادات و پيشنهادات دانش آموزان ، اولياي محترم ، همکاران بزرگوار و جميع کساني که نظرات تعيين کننده اي را در راستاي تقويت مباني و شيوه هاي اجرايي مي نمايند مي تواند ما را در اجراي موفق طرح کمک نمايد لذا با به کار گيري ابزار مناسبي در جمع آوري نظريات سازنده افراد موثر اقدام شود. 6- همکاران عزيز توجه داشته باشند که ترتيب قرار گرفتن واحد کار در اين کتاب نشان دهنده ي نوعي اولويت در اجرا مي باشد و اگر چنانچه با تشخيص مجري محترم شرايط لازم براي اجراي يک واحد کار در زمان مشخص شده فراهم نباشد مي تواند واحد کار را بدون رعايت ترتيب آنها به اجرا در آورد. 7- براي اجراي هر واحد کار تعدادي فعاليت ارائه شده است ، شما مي توانيد متناسب با شرايط کلاس و زمان يک يا چند فعاليت را در طول هفته اجرا نماييد. ( تنوع فعاليت ها در هر واحد به منظور انعطاف پذيري در برنامه و پر بودن دست معلم مي باشد و به معناي اجراي همه فعاليت ها نمي باشد . ) 8- از آنجا که همکاري اوليا دانش آموزان و هماهنگي آنان در اجراي طرح نقش تعيين کننده اي دارد، لازم است در يکي از جلسات اوليه سال تحصيلي ، انتظارات مربوط به اجراي طرح با آنان در ميان گذاشته شده و نسبت به مسايل توجيه شوند لذا به اولياي محترم دانش آموزان بايد حداقل در باره ي موارد زير اطلاع رساني گردد. -- اهداف کلي طرح و هدف از اجراي هر يک از واحد کار ها -- نوع و شکل همکاري مادي و معنوي اوليا در ارتباط با اجراي طرح ( نه فرزند خويش ) 9- آشنايي و تسلط مجريان عزيز با مباني و اهداف طرح و غني سازي شناخت و آگاهي خود از معارف مربوطه و همچنين عمل به توصيه ها به ويژه پاي بندي محکم و دقيق به صفات و دستوراتي که در جريان اجراي طرح و ايجاد آن در رفتار دانش آموزان هستم از لوازم و فرايض اين طرح مي باشد و در هر يک جمله اگر مي خواهيم متربي ما واجد " نفس کريم " باشد ، نخست همه ي ما در سطوح مختلف اعم از برنامه ريزان و مسئولان و مجريان بايد به زيور " کرامت نفس " آراسته باشيم.