ایثار
ایثار
تعریف ایثار:ایثار در لغت به معنای برتری دادن است. (لسان العرب، ابن منظور، ذیل واژه اثر) در فرهنگ قرآنی، واژه ایثار به معنی تقدیم دیگری بر خود و بخشیدن چیزی که انسان خود به آن نیاز دارد، به کارمی رود. (مجمع البیان، طبرسی، ج۹-۱۰، ص۳۹۳)
کسی که اهل ایثار است درحالی که خود به آن چیز نیاز شدید دارد و حق اوست که از آن بهره گیرد، از خود می گذرد و دیگری را بر خود مقدم می دارد و آن چیز را به دیگری تقدیم می کند.
براساس گزارش های قرآنی، کسانی که اهل ایثارگری هستند، فراتر از خود می اندیشند و آنان هستند که فلسفه حقیقی آفرینش را دریافته اند. از این رو کمال را در تقرب جویی به خدا و ظهوربخشی به صفات و اسمای الهی می دانند و لذا می خواهند رضایت الهی را کسب کنند و از آن جایی که ایثارگری را مصداقی کامل از مقام احسان می دانند، بدان اقدام می کنند تا صفت احسان را در خود به طور تمام و کمال تجلی بخشند.
برترین ایثارگران، کسانی هستند که برای رضایت و خشنودی خداوند از جان خویش می گذرند.خداوند در آیه۲۰۷ سوره بقره از ایثارگری امیرمؤمنان علی(ع) سخن به میان می آورد و او را اسوه ایثارگران برمی شمارد؛ چراکه فداکاری و ایثارگری علی(ع) در خفتن به جای پیامبر(ص) برای حفظ جان وی، تنها برای خشنودی الهی انجام گرفته است و خداوند از این عمل آن حضرت(ع)که به قصد رضایت او انجام گرفته، خشنود و راضی شد و آن را در این آیه گزارش کرد.
در حقیقت همراه بودن ایثار جان با اخلاص، سبب جلب رأفت الهی و رضایت الهی شد و خداوند ایشان را به عنوان یک ایثارگر مطلوب معرفی می کند. (بقره، آیه۲۰۷)
حضرت امیرمؤمنان(ع) در شب هجرت پیامبر(ص) جان خویش را در طبق اخلاص نهاد و به بستر پیامبر(ص) رفت درحالی که شمشیرهای آخته چهل مرد قبایل قریش برای کشتن وی آماده بود. ایشان بی هیچ ترس و خوفی در بستر می خوابد و جان خویش را برای حفاظت جان پیامبر(ص) فدا و ایثار
می کند.
اهل بیت(ع) که اسوه های تمام در کمال اسماء و صفات الهی هستند، در مقام احسان، نه تنها از مال خویش ایثار می کنند، بلکه از جان خویش نیز ایثار می کنند تا رضایت الهی را به دست آورند.
خداوند در بیان احسان و ایثارگری اهل بیت، در سوره انسان حکایت بخشش ایشان به اسیر و مسکین و یتیم را بیان می کند و آن را ایثارگری بسیار قابل ستایش و پاداش بزرگ برمی شمارد. (انسان، آیات۸ و ۹ و آیات دیگر)
در عصر پیامبر(ص) گروهی از انصار نیز از جان و مال خویش در راه رضایت خدا ایثار کرده اند که خداوند آن را در آیاتی از جمله ۱۲۰ سوره توبه و آیه ۹ سوره حشر بیان کرده است.
ایثار و شهادت؛ عامل گسترده شدن عدل
الهی در جامعه و يك مرجع و بنياد است ، كه
اگر در جامعه به وجود آيد، آن جامعه شاهد گسترده شدن عدل، توحيدگرايیوظهوربرادرگرائیخواهدبود.
شهيد كسی است كه جان خود را در طبق
اخلاص گذاشت و به ديدار حق شتافت، ايثار و شهادت انسانی ترين مفهوم در جامعه بوده
و فرهنگی غنی است كه در جهان هر كسی آن را شناخته، به آن احترام قائل است.
كسی كه بتواند حقيقت وجودی شهيد را بشناسد،
برای وی ارزش و احترام می گذارد چراكه می داند شهيد، جان خود را در راه اقامه عدل
الهی و حفظ ارزشهای والای بشری و الهی به دست گرفته و در مقابل باطل ايستادگی كردهاست.
ايثارگران از يك سو با خدا پيوند دارند
و از سوی ديگر در ارتباط با انسان ها هستند و توانسته اند در عين اينكه نسبت
انسانی خود را حفظ كنند، به قربت الهی نيز دستيابند چراكه عارف كسی است كه به مقام
الهی برسد.
ايثارگر كسی است كه در اوج قله ها
ايستاده است. ايثار
و شهادت قدرت است، شهيد محوری ترين شاخه قدرت است و شهدا زنده بوده و منشا هدايت بشر
هستند.
فرهنگ ایثار نجاتبخش تمام مسلمانان است ، فرهنگ ایثار و شهادت برای تمام ملل آزاده دنیا یک الگوی حریت، آزادی واقعی و حرکت در مسیر حقانیت است.
آثار و فواید ایثار
به طور قطع ، ايثار مثبت و ممدوح ، نتايج زيبا و گرانقدرى در پى خواهد داشت كه برخى از آنها بدين شرح است:
1. ظهور فضیلت های انسانی: در صحنه هاى ايثار، جوهره واقعى، كرامت نفس، پاكيزگى، صفا و بلندى مرتبه انسان هاى بزرگوار آشكار مى شود و به تعبير اميرمؤمنان (ع): "عِنْدَ الاْيثارِ عَلَى النَّفْسِ تَتَبَيَّنُ جَواهِرُ الْكُرَماء؛(شرح غررالحكم، ج 4، ص 326.) هنگام ايثار، گوهرهاى (شرافت و بلندى مرتبه) كريمان آشكار مى شود."
2. ناامیدی و شکست دشمن: ايثار و فداكارى در مصاف با دشمن موجب زبونى و درماندگى و ناامیدی دشمن مى شود. علاوه بر اینکه روح ایثارگری تحرک رزمندگان اسلام را مضاعف و استقامت شان را مضاعف می کند، روحیۀ دشمن را با دیدن جلوه های ایثار و گذشت رزمندگان اسلام، را تضعیف و در یک شهود عینی، به حقانیت جبهه اسلام واقف و به بطلان و توخالی بودن عقیده و مرام خویش پی می برند. ( بوى خوش آرزوها، محسن كهترى، ص 54. بنقل از کتاب جوانان و تعاملات اجتماعی.)
3. عزتمندی، سـَرْوَرى و سـرافـرازى: امـيرمؤمنان علی (ع) از ايثار، به عنوان برترين عبادت و بزرگترين مايه سرورى ياد كرده) شرح غررالحكم، ج 1، ص 300.( و نيز مى فرمايد: "بِالاْيثارِ عَلى نَفْسِكَ تَمْلِكُ الرِّقابَ؛(همان، ج 3، ص 227.) بـا ايـثار (و مقدم داشتن ديگران) بر خود، مالك گردن ها مى شوى (مردم مطيع و فرمانبردار تو مى شوند)."
در جای دیگر می فرماید: "الايثار أفضل عبادة و أجلّ سيادة."( ترجمه غررالحكم و دررالكلم(محلاتى)، ج 1، صفحه ى 27، ح 3001.) ايثار برترين عبادت و بزرگترين آقايى است. وقتی ایثار در کلام حضرت امیر (ع) والاترین عبادت معرفی می شود، بدون دخالت هیچ عامل دیگری، بزرگترین آقائی و نهایت سیادت، بعنوان ثمره و نتیجۀ عبادت و بندگی، در آن نهفته است. زیرا خداوند هیچ ارزش و مقامی را بالاتر از بندگی و عبادت خویش قرار نداده، چنانکه نبی مکرم اسلام (ص) پیش از مقام نبوت افتخار مقام بندگی و عبد بودن خداوند را داراست. (اشهد ان محمد عبده و رسوله) و کسی که به این مقام نائل آید، بی شک، به بالاترین مرحله از آقائی و سیادت خواهد رسید.
و نیز در بیانی دیگر فرموده است: "بالايثار يسترقّ الاحرار"(همان منبع، ج 1، صفحه ى 28، ح 1993.) با كمند ايثار، آزادگان به بردگى در آيند. یعنی چنان ایثار، در جان و دل هر انسان آزاده با هر مقام و رتبه ای، اثر می کند که ایشان را از اوج، به زیر می کشد و بنده و بردۀ مرام ایثارگران می کند.
4. ترویج عملی معروف و رشد و بالندگی جامعه: شخصی که ایثار می کند و برای خدا دیگران را بر خود و خانوادۀ خود ترجیح می دهد، مستقیماً و توأمان (قولاً و عملاً) بر فرد فرد جامعه تأثیر می گذارد، و در حقیقت مصداق واقعی "الامرون بالمعروف والناهون عن المنکر والحافظون لحدودالله"(سوره توبه، آیه 112.) می شود. امر بمعروف، این فریضۀ الهی را عملاً نه صرفاً با زبان، در جامعه پیاده می کند، شیوه ای که مورد توصیۀ روایات نیز است. "کونوا دعاةً الی الله بغير السنتکم( اصول کافی، ج 2، صص 77 و 78، ح 9.(؛ با غیر زبانتان، داعیان به سوی خداوند باشید." و هم با گفتار و رفتارش، حدود الهی را در جامعه حفظ می کند و مانع آن می شود که رعایت احکام الهی از سوی مردم و حاکمان، در جامعه به فراموشی سپرده شود.
این روش، مؤثرترین شیوه در رشد و بالندگی و کمال بخشی فرهنگ جامعه است، وقتی مردم روح ایثارگری را در چنین انسانی با چشمان خود می بینند، به ارزشهای حقیقی و الهی بیش از پیش ایمان اورده و به پایبندی احکام الهی تن می دهند.
امام حسین(ع) ایثارگری برای نجات امت محمد(ص)
خداوند در آیاتی از قرآن هدف از ایثار مطلوب را اموری چون امان از قیامت و خشم آتشین دوزخ(انسان، آیات ۵ تا ۱۰) و خشنودی و رضایت خداوند (بقره، آیه ۲۰۷) دانسته است، ولی در آیات ۵ تا ۱۰ به نکته بسیار مهم دیگری اشاره شده که همان تقرب جویی به خداوند است.
به این معنا که هدف ایثارگران از عمل خویش، دستیابی به مقام تقرب است. تقرب براساس آموزه های قرآنی تنها با تحقق بخشی به صفات و اسمای الهی در خود امکان پذیر است.براین اساس، کسانی که تقرب را هدف خویش قرار می دهند، در حقیقت می خواهند با این کار صفات و اسمای الهی را در خود تحقق بخشند و متأله و ربانی شوند.
امام حسین(ع) در مقام ایثارگری و احسان الهی اعلان قیام و نهضت می کند و برای اصلاح امت جد خویش و بازگشت به مسیر اسلام حقیقی، جان خود و اهل بیت خویش را در طبق اخلاص می گذارد و در کربلا شهید می شود.
آن حضرت(ع) در تجلیل قیام خونین خود می فرماید: انی لم اخرج اشرا ولابطرا و لامفسدا و لاظالما و انما خرجت لطلب الاصلاح فی امه جدی صلی الله علیه و آله ارید ان امربالمعروف و انهی عن المنکر و اسیر بسیره جدی و ابی علی بن ابی طالب(ع)؛ به درستی که من بیهوده، گردنکش، ستمگر و ظالم حرکت نکردم، بلکه برای اصلاح در امت جدم محمد(ص) حرکت کردم و می خواهم امر به معروف و نهی از منکر کنم و به روش جدم محمد(ص) و پدرم علی بن ابیطالب(ع) رفتار کنم. (بحارالانوار، ج۴۴، ص۹۲۳)
ایشان در جایی دیگر می فرماید: خداوندا، توآگاهی به آنچه انجام دادیم، نه برای رقابت در کسب جاه و مقام بود و نه برای چیزهای پوچ و بیهوده دنیا، بلکه برای این بود که نشانه های راه دینت را ارائه دهیم و (مفاسد را) در شهرهای تو اصلاح کنیم تا بندگان مظلوم تو در امنیت و آسایش باشند و به احکام تو عمل کنند. (تحف العقول، ص۹۳۲)
از نظر ایشان انسان کامل و رها از خسران و زیان ابدی تنها کسی است که برای رضایت خداوند کار می کند و نیتی جز خداوند ندارد و می خواهد خدایی شود. اما کسانی که در اندیشه رضایت مردم هستند و ایثار و احسان ایشان برای رضایت مردمان و نه خداوند است. هرچند که برخوردار از حسن فعلی هستند، ولی از حسن فاعلی هیچ بهره ای نبرده اند بدتر از ایشان کسانی هستند که رضایت خلق را بر غضب خالق می خرند. آن حضرت می فرمایند: لا افلح قوم اشتروا مرضاه المخلوق بسخط الخالق؛ کسانی که رضایت مخلوق را به بهای غضب خالق بخرند، رستگار نخواهندشد. (مقتل خوارزمی، ج۱، ص۹۳۲)
بنابراین، ایثارگری که می خواهد در مقام احسان قرارگیرد و صفات کمالی الهی را به شکل تمام در خود تحقق بخشد و مظهر خداوندی و پروردگاری الهی شود، می بایست همواره رضایت خداوند را از طریق تقرب به خدا و خدایی شدن پی گیرد؛ زیرا هدف از آفرینش انسان همان تقرب به خدا در شکل متأله و ربانی شدن است که رضایت کامل الهی در آن است.
